HARTMANNSWILLERKOPF (rondgang)

De rode lijn geeft het wandeltraject weer. Klik op de rode markeringen voor toelichting over de locaties.
Alle toelichtingen kunnen ook in de tekst hieronder gelezen worden. Die tekst bevat bovendien illustraties.

Afstand : 9,4 km

Inleiding over de Hartmannswillerkopf (HWK)

De top van de Hartmannswillerkopf (HWK) of de Vieil Armand zoals hij genoemd werd door generaal Serret, was een plek van grote strategische waarde zowel voor de Fransen als de Duitsers. Vanaf de top heeft men een onbelemmerd zicht op de vlakte van de Elzas en de doorgang naar Belfort. Van hieruit gezien bleef geen enkele troepenbeweging in de vlakte onopgemerkt.

De slag om de HWK ving aan op 25 december 1914 wanneer de Fransen zich op de top installeerden. Vanaf 4 januari 1915 begonnen de Duitse aanvallen. De aanvallen en tegenaanvallen volgden elkaar op tot januari 1916. Het front stabiliseerde en er waren nagenoeg geen betekenisvolle acties meer tot de 11de november 1918.

Tijdens de slag om de HWK, bijgenaamd de “mangeuse d’hommes”, sneuvelden nagenoeg 30.000 soldaten.

Bron : http://www.lieux-insolites.fr/cicatrice/14-18/vielarmand/armand.htm

Andere bronnen spreken van 25.000 slachtoffers (http://www.cheminsdememoire.gouv.fr/fr/le-viel-armand-le-hartmannswillerkopf-cimetiere-du-silberloch), 13.000 gesneuvelden volgens http://www.hautes-vosges-alsace.fr/

Van aan de top van HKW vertrekken twee uitlopers naar de vlakte waarop de Fransen een les in anatomie toepasten. Ze benoemden ze als volgt : cuisse gauche (linker dij), entre-cuisses, cuisse-droite.

HKW

Bron : Guides illustrés Michelin des Champs de batailles 1914-1918, Alsace Moselle : les combat des Vosges, Oorspronkelijke uitgave 1920, p. 85

Monument national

Omvat een crypte met een ossuarium waarin de resten van ongeveer 12000 onbekende soldaten werden verzameld en een kerkhof met 1264 geïdentificeerde gesneuvelde Franse soldaten.

Zie ook Wikipedia : https://fr.wikipedia.org/wiki/Hartmannswillerkopf#Le_Monument_national

Croix sommitale, borne Vauthier, monument 28e BCA

Het kruis van 20 m hoog, ’s avonds verlicht, vormt één lijn met het altaar en het kerkhof. Het symboliseert de vrede.

De borne Vauthier is de hoogst gelegen demarcatiepaal. De demarcatiepalen werden geplaatst door de Touring Club de France. Ze werden gemaakt door een veteraan van Verdun, Paul Moureau Vauthier.

De aanvankelijk 118, nu nog 98 palen geven bij benadering aan tot waar het Duitse Westfront reikte tijdens de Eerste Wereldoorlog. De laatste staat in Nieuwpoort aan de Noordzee. De eerste in Altkirch (zie verder)

Meer info : https://nl.wikipedia.org/wiki/Demarcatiepaal

Het monument voor de 28e BCA herinnert aan de weerstand die de Franse soldaten hier gaven op 21 januari 1915. Zuidelijk zijn Franse loopgraven te zien waarin een observatiekoepel werd geplaatst, die zich tijdens de oorlog echter niet op deze plaats bevond.

Bron : http://www.lieux-insolites.fr/cicatrice/14-18/hwk/hwk.htm

Franse versus Duitse loopgraven

Bij het afdalen kan men goed het onderscheid zien tussen de Franse en Duitse loopgraven. Deze laatste werden hier Sengernloopgraven genoemd. De Duitse loopgraven zijn gemetseld, de schuilplaatsen in beton. Stromend water en elektriciteit waren er voorzien. De Franse loopgraven daarentegen zijn gemaakt van hout en aangestampte aarde. Voor het Franse opperbevel moest men veroveren en bijgevolg konden de schuilplaatsen slechts tijdelijk zijn. De Duitsers bevonden zich dicht bij de grens van 1871, en waren van plan er te blijven.

Sengerngraben

Duitse gemetselde loopgraaf

Vesting Dora

Vormde de eerste lijn van de Duitsers op de top.

Rohrburg

Op 21 december 1915 slagen de Fransen erin om zich meester te maken van de Feste Rohrburg, Feste Großherzog en de Ausssichstfelsen. Maar de volgende dag is er al een Duitse tegenaanval die er in slaagt om de verloren posities terug in te nemen.

De Rohrburg werd genoemd naar commandant Rohr van de Pioniers Kompanie. Het omvat o.a.twee observatieposten .

Grossherzog

Zo genoemd naar Friedrich I von Baden. Werd gebouwd in 1915 en was voorzien van telefoon en elektriciteit. Via onderaardse gangen was de vesting verbonden met omliggende versterkingen. Het concept moest de theorie in praktijk brengen dat men met een minimum aan soldaten een strategische positie kon behouden worden en zo voldoende reserves opbouwen voor andere fronten.

Bron : Guides illustrés Michelin des Champs de batailles 1914-1918, Alsace Moselle : les combat des Vosges,p. 193.

Monument 152e RI

Het monument werd opgericht ter nagedachtenis van de 152e RI, de zgn. Diables Rouges. Dit regiment ging quasi volledig verloren in de gevechten van 1915. Het monument is het werk van Victor Antoine die meevocht met deze eenheid. Hij reconstrueerde het monument nadat het in 1940 door de Duitsers vernietigd werd.

Bron : Guides illustrés Michelin des Champs de batailles 1914-1918, Alsace Moselle : les combat des Vosges,p. 193.

Rocher Panorama = Aussichtsfelsen

Deze positie werd zwaar verdedigd door de Duitsers omwille van haar strategische ligging: boven de vlakte van de Elzas met uitzicht op het Zwarte Woud, de Jura en naar men zegt, de Mont Blanc. Onder de rots groeven de Duitsers een tunnel.

Bron : Guides illustrés Michelin des Champs de batailles 1914-1918, Alsace Moselle : les combat des Vosges,p. 193.

Cantine Zeller

Duitse commandopost en verblijfplaats van Duitse genisten. De plek werd niet ingenomen door de Fransen die op 21 december 1915 konden oprukken tot ongeveer 100 m hoger.

Het kamp omvatte alle mogelijke noodzakelijke installaties voor de soldaten : een mess voor de officieren, een keuken, een dokters- en tandartsenpraktijk, een kapel, zelfs een bibliotheek en een kapper.

De herberg werd open gehouden door een zekere Zeller die zich hier met zijn echtgenote kwam installeren in 1920. Zijn weduwe Anna bleef er wonen tot aan haar dood in de jaren 1970.

Bron : Guides illustrés Michelin des Champs de batailles 1914-1918, Alsace Moselle : les combat des Vosges,p. 197

Tijdens het weekend wordt de kantine open gehouden door L’association des Amis de la Cantine Zeller. Zie http://www.cantinezeller.com/

Jägerfelsen

Dit was de commandopost van de zgn. Minenwerfer of mortieren zoals aangeduid op de gevel: “Kampfzentrale Jägerfels MWK312 -1915-1917”. Er net boven bevindt zich inderdaad een positie om mortieren af te vuren, toegankelijk met een ladder.

Al deze posities werden onder de voet gelopen door de Fransen tijdens het offensief van 21 december 1915. Ze hielden halt op de zgn. “chemin 700 m” op de noordoostelijke flank van de HWK. Ze stopten hun aanval wegens het invallen van de duisternis, gebrek aan verbindingen met de achterhoede en belangrijke verliezen. Al de volgende morgen gingen de Duitsers in de tegenaanval en namen al hun posities terug in. De Fransen slaagden er nooit meer in om deze posities te benaderen.

Bron : http://www.lieux-insolites.fr/cicatrice/14-18/hwk3/hwk3.htm

Klippenstollen

Een bijzonder gebouw dat uitgeeft op een souterrain in u-vorm waarvan de ingangen afgebrokkeld zijn. Ernaast liggen de ruïnes van het eindstation van een kabelbaan waarvan de startplaats zich bevond op de hoogten van Wuenheim.

Bron : http://www.lieux-insolites.fr/cicatrice/14-18/hwk3/hwk3.htm

Keuken en cantine

Dit is de keuken van het Land Jäger Regiment (LJR) 56 waarvan de naam te lezen is op de fries boven de ingang. Enigszins verder aan de andere zijde bevindt zich de kantine van het Land Infanterie Regiment (LIR) 124.

Bron : http://www.lieux-insolites.fr/cicatrice/14-18/hwk3/hwk3.htm

Schlummerklippe

Dit fort telt drie verdiepingen met enerzijds gemetselde en anderzijds uit de rots gehouwen schuilplaatsen. Beneden aan dit fort bevindt zich een loopgraaf met kantelen voor mitrailleurs. Het fort diende ook als hulppost en op sommige muren zijn er nog sporen van decoratie.

Bron : http://www.lieux-insolites.fr/cicatrice/14-18/hwk3/hwk3.htm

Veilchenstein

Een kleine versterking met loopgraaf in gewapend beton en een ondergrondse schuilplaats.

Adlerhorst

Dit indrukwekkend bouwwerk telt drie verdiepingen. Onderaardse gangen leiden er naar miltrailleurposten en schuilplaatsen. Ze werden voorzien van water en elektriciteit waarvan de leidingen nog her en der op de randen van de loopgraven zichtbaar zijn.

Bron : http://www.lieux-insolites.fr/cicatrice/14-18/hwk/hwk.htm

Doppelkopf

Hier liep de eerste Duitse linie vanaf december 1915. De Fransen noemden de kam “Pain de sucre”. De bouwwerken zoals de verbindingsloopgraaf die er deel van uitmaken werden in de rots uitgehouwen. Op de Doppelkopf stond een gepantserde observatiepost met een opening voor een periscoop.

Bron : http://www.lieux-insolites.fr/cicatrice/14-18/hwk/hwk.htm

Roche Sermet

Deze rots draagt de naam van de bevelhebber van de befaamde eenheid 152e RI (zie boven). Hij verloor hier het leven op 22 april 1915. Deze rots vormt samen met de roche Mégard de eerste Franse linie die zich tegenover de “Pain de Sucre” bevond, de Duitse stellingen op slechts 50 m afstand van hier. Op deze plaats werden de loopgraven verstevigd met stenen en voorzien van mitrailleurposten in schuilplaatsen.   Ondergronds werden twee verdiepingen uitgegraven .
Vanop de rots heeft men een goed uitzicht op de Grand Ballon waar de Franse artillerie was geïnstalleerd die op de Duitse stellingen schoot aan de noordkant van de HWK.

Bron : http://www.lieux-insolites.fr/cicatrice/14-18/hwk/hwk.htm

Eierstellung

Deze positie markeert het uiterste punt van de Duitse aanval van januari 1915. In maart van dat jaar slaagden de Fransen erin om de plek te heroveren. Rondom rond zijn nog duidelijk de inslagen van obussen te zien.