MARRE – VERDUN

De rode lijn geeft het wandeltraject weer. Klik op de rode markeringen voor toelichting over de locaties.
Alle toelichtingen kunnen ook in de tekst hieronder gelezen worden. Die tekst bevat bovendien illustraties.

Afstand : 32,9 km

Inleiding over de slag bij Verdun : zie Verdun – St-Mihiel

Fontaine du roi de Prusse

Op 19 juli 1870 verklaarde Napoléon III de oorlog aan Pruisen. Op 24 augustus kunnen de Pruisen Verdun belegeren. Ze installeren een vooruitgeschoven post vlakbij de “fontaine du roi de Prusse”.

Nadien bouwden de Fransen op deze plek betonnen vestingwerken die nu nog te zien zijn.

Bron : Guides illustrés Michelin des Champs de batailles 1914-1918, Verdun, Argonne, Saint-Mihiel, Boulogne-Billancourt, 2014, p. 83

Froideterre

Verdun schema

Bron : Christina Holstein, Walking Verdun: A Guide to the Battlefield (Battleground),2009, Pen and Sword.

In februari 1916 moest de eerste aanvalsgolf van de Duitsers door de stellingen in de bossen en versterkte dorpen heen breken. Hiermee zou de ring van permanente vestingwerken zijn bereikt zoals Froideterre, Thiaumont en Hardaumont, Vaux en Douaumont. Na deze sterke stellingen wachtte nog altijd de binnenste ring van niet-gemoderniseerde forten uit de vorige eeuw zoals Belleville en Souville.

Bron : C. en K. Brants, Velden van weleer : reisgids naar de Eerste Wereldoorlog, Antwerpen, 1993, p. 212

Toen de Duitsers waren opgerukt tot Fort Vaux wilden ze verder doorstoten via de lijn Thiaumont-Souville (zie schematische voorstelling). Eenmaal voorbij o.a. het dorpje Fleury, zouden ze verder kunnen oprukken naar de binnenste ring. De belangrijkste hindernissen hiervoor vormden de forten van Souville, Thiaumont en Froideterre.

Bron : Christina Holstein, Walking Verdun: A Guide to the Battlefield (Battleground),2009, Pen and Sword, (Kindle Locations 1295-1303).

Na de val van de forten Douaumont en Vaux, probeerden de Duitsers op 23 juni het fort van Froideterre in te nemen als onderdeel van hun final push op Verdun, zoals hoger omschreven. Maar hoewel de koepels zwaar beschadigd waren en niet meer konden draaien, de verbinding met de andere forten verbroken en ook hier de laatste postduif gevlogen was, hield het garnizoen Zoeaven hier stand.

Bron : C. en K. Brants, Velden van weleer : reisgids naar de Eerste Wereldoorlog, Antwerpen, 1993, p. 230

Meer details op : http://fortiffsere.fr/verdun/index_fichiers/Page4551.htm

Abri des quatre cheminées

L’abri des 4 Cheminées is één van de drie schuilplaatsen voor manschappen in de omgeving van Verdun. Op een diepte van 12 m werd een galerij gemaakt in baksteen van 60 m lang. De verluchting werd verzekerd via 4 schouwen die aan de oorsprong liggen van de benaming van de schuilplaats. Niettegenstaande als schuilplaats bedoeld, werd het bouwwerk vrij vlug omgevormd als hulppost voor gewonden. Deze werden vervolgens naar het dorpje Bras gebracht door vrijwillige Amerikaanse en Ierse ambulanciers.

Bron en meer info : http://www.lesfrancaisaverdun-1916.fr/fortifications-cheminees.htm

Oriëntatietafel

Thiaumont

Dit vestingwerk werd op 23 juni door de Duitsers belegerd, in dezelfde aanval als deze op Froide-terre. Van dan tot begin augustus wordt Thiaumont zwaar onder vuur genomen waardoor het bijna volledig instortte. Het werd afwisselend bezet door Duitsers en Fransen. Tijdens het grote Franse tegenoffensief van 24 oktober kwam de Ouvrage de Thiaumont definitief terug in Franse handen.
Meer info op : http://www.lesfrancaisaverdun-1916.fr/fortifications-thiaumont.htm

Ossuarium van Douaumont

In 1919 werd er in de omgeving van het fort Douaumont een houten barak neergezet om daarin de op het slagveld gevonden ongeïdentificeerde soldaten een laatste rustplaats te geven. Ze werden opgeborgen in houten kisten met daarop de namen van de sectoren op het slagveld waar zij werden gevonden. De bisschop van Verdun begon een geldinzameling om een meer permanente rustplaats te bouwen. Uiteindelijk werd hiervoor op 22 augustus 1920 de eerste steen gelegd door Maarschalk Pétain. Op 7 augustus 1932 werd het monument geopend door de Franse president. In totaal bevinden zich hier de resten van 130.000 ongeïdentificeerde Franse en Duitse soldaten.

Bron en meer info : https://nl.wikipedia.org/wiki/Ossuarium_van_Douaumont

Het ossuarium of knekelhuis wordt gedomineerd door een hoge klokkentoren met eronder een lange gang met twintig grafkelders.

Op het kerkhof voor het ossuarium liggen 15.000 wel geïdentificeerde Franse soldaten.

Website : http://www.verdun-douaumont.com

Fort Douaumont

Na de Frans-Duitse Oorlog van 1870-1871 werd een plan voor de verdediging van de noordoostgrens opgesteld door de Franse militaire ingenieur Séré de Rivières. Het plan voorzag in de bouw van 38 forten in een ring met een omtrek van 40 kilometer rond de stad Verdun. Daarvan was het fort van Douaumont het grootste, maar niet met de zwaarste bewapening. De bouw begon in 1885 en eindigde laat 1913. Het werd door zijn plaats een van de belangrijkste forten in de verdedigingslinie rond Verdun in 1914.

Aan het begin van de Eerste Wereldoorlog geloofde de Franse generale staf echter niet langer in vaste vestingwerken, omdat men dacht dat alleen de aanval de overwinning kon brengen. De vernietiging van de sterke Frans-Belgische forten in de Maasstreek in 1914 door de Duitse mortieren, en slimme desinformatie, versterkten dit idee. Daarom ondertekende de generale staf op 15 augustus 1915 een decreet met de opdracht tot terugtrekking van de garnizoenen, wapens, munitie en voedsel uit de forten. Er werden springstoffen geplaatst om de forten eventueel op te blazen. Dat de Duitse desinformatie succesvol was is verbazingwekkend. De Belgische forten in de Maasstreek (zoals Fort Loncin dat door een voltreffer met een 42 cm granaat op het munitiedepot werd uitgeschakeld) hadden een veel lichtere en dunnere bepantsering (2,5 m in plaats van 6 m bij de Franse forten), namelijk niet-gewapend beton van een andere samenstelling dan de Franse forten.

Op 25 februari 1916 vielen de Duitsers aan in de richting van Fort Douaumont en brachten hun linies tot ongeveer 600 m van het fort. Verrast door de rust die bij het fort heerste, slaagden zij erin om af te dalen in de gracht en in de galerijen. De 57 militairen die het fort bezet hielden, werden gevangengenomen. Het verlies van het fort, een sterk belangrijk steunpunt en uitkijkpost, had grote morele en materiële gevolgen. De Duitsers begonnen onmiddellijk met het organiseren van de verdediging van Fort Douaumont. Op de avond van 25 februari waren er 19 officieren, en 79 onderofficieren en soldaten van vijf verschillende eenheden om Douaumont te bezetten. Het fort werd de ruggengraat van de Duitse verdediging op de rechteroever van de Maas.

Bron : https://nl.wikipedia.org/wiki/Fort_Douaumont

Douaumont werd eigenlijk door twee mensen afzonderlijk “veroverd”. Zich niet bewust van elkaars aanwezigheid, drongen sergeant Kunze en Luitenant Radtke kort na elkaar binnen. Een aantal uren later volgden kapitein Haupt en ene Oberleutnant Von Brandis. De laatste, wiens voornaamste verdienste het overbrengen van de boodschap over de inname van het fort naar het hoofdkwartier was, werd als grote held van Douaumont de lieveling van de kroonprins, keizer en publiek (…); Kunze en Radtke kregen niets. Protest over deze affaire – onder andere door Haupt – baatte niet. De keizer had immers altijd gelijk.

Bron : C. en K. Brants, Velden van weleer : reisgids naar de Eerste Wereldoorlog, Antwerpen, 1993, p. 217

De val van Douaumont op 25 februari was een grote slag voor Frankrijk. De eerste linies waren weggevaagd, in de tweede zaten nu flinke gaten en de Duitsers lagen op tien kilometer van Verdun. In de stad ontstond paniek. (…) Zelfs nog voordat Douaumont in handen van de Duitsers viel, was generaal Chrétien naar Limoges afgevoerd. Pétain werd in zijn plaats benoemd. (…). Pétain werd met veel moeite opgespoord in Hôtel Terminus bij het Parijs Gare du Nord, waar hij met een dame in bed lag. Hij aanvaardde de benoeming in zijn onderbroek op de gang.

Begin april werd de voorzichtige Pétain al weggepromoveerd naar het hogere commando over de hele streek. Het directe bevel bij Verdun ging over op generaal Robert Nivelle die een jaar later honderdduizend mensen de dood in zou jagen met het slecht voorbereide zelfmoordoffensief aan de Chemin des Dames. Voorlopig echter was Nivelle de grote held. Zijn credo: ils ne passeront pas is legendarisch, maar speelde Von Falkenhayn rechtstreeks in de kaart.

Bron : C. en K. Brants, Velden van weleer : reisgids naar de Eerste Wereldoorlog, Antwerpen, 1993, p. 220-223

Op 8 mei 1916 werd het leven op het fort, bezet door de Duitsers, verstoord door een onverwachte gebeurtenis. De voorgaande dag waren de gevechten zeer hevig geweest. Het fort herbergde gewonden, een bataljon in rust en veel andere troepen. Om 6:00 uur was er een zware explosie in een opslagplaats van granaten, die op haar beurt een opslagplaats van vlammenwerpers in brand stak. De verliezen waren zwaar; de Duitsers begonnen de doden te begraven, maar omdat er steeds meer slachtoffers werden gevonden, werd de opdracht gegeven ze te begraven in twee bunkers die ommuurd werden. Van de 800-900 soldaten die stierven, zijn 679 begraven in het fort achter het Duitse kruis.

Bron : https://nl.wikipedia.org/wiki/Fort_Douaumont

Later reconstrueerde Hallauer, een Duitse stafarts, het verloop van de catastrofe. Onvoorzichtige soldaten hadden hun koffie opgewarmd in de buurt van de vlammenwerperolie.

Bron : C. en K. Brants, Velden van weleer : reisgids naar de Eerste Wereldoorlog, Antwerpen, 1993, p. 218

Op 24 oktober 1916 werd het fort weer ingenomen door de Franse troepen.

Het fort kan bezocht worden. Meer informatie op http://www.tourisme-verdun.fr/fort-de-douaumont.php

Oriëntatietafel en monument

In 1916 waren de forten van Douaumont en Vaux vanop deze plaats zichtbaar. Het monument herdenkt de acties van de Franse Jagers te voet die sneuvelden bij de Duitse aanval op Vaux, dat één kilometer verderop ligt en volledig vernield werd.

Bron : Christina Holstein, Walking Verdun: A Guide to the Battlefield (Battleground),2009, Pen and Sword

Dam bekend als Todespfad

Toen ze de Fransen uit Vaux hadden verdreven, kostte het de Duitsers nog twee maanden om controle te krijgen over de dam. Dit was enige mogelijkheid om het moeras over te steken en het werd daarom constant onder vuur genomen door de Fransen.  Daarom noemden de Duitsers deze passage Todespfad.

Bron : Christina Holstein, Walking Verdun: A Guide to the Battlefield (Battleground),2009, Pen and Sword

Bois Fumin : Franse verdedigingwerken.
De versterkingen in deze ravijn omvatten betonnen verschansingen en schuilplaatsen.

Bron : Christina Holstein, Walking Verdun: A Guide to the Battlefield (Battleground),2009, Pen and Sword

Gedetailleerde info op : http://fumin16.canalblog.com/

Verschansing R1

R1 was bezet door de 101ste infanteriecompagnie onder bevel van kapitein Charles Delvert. Zijn verslag is één van de klassiekers in de literatuur over Verdun. Eind mei, begin juni konden zij er alle Duitse aanvallen weerstaan waarbij hen geen ogenblik slaap gegund werd, zonder watervoorziening en vaak onder vuur van de eigen artillerie. Het was slechts na de val van fort Vaux dat R1 door de Duitsers kon ingenomen worden.

Bron : Christina Holstein, Walking Verdun: A Guide to the Battlefield (Battleground),2009, Pen and Sword

Gedetailleerde info op : http://fumin16.canalblog.com/archives/2011/03/15/22897819.html

Fort de Vaux

Het werd vlug duidelijk voor de Duitsers dat, indien ze het Fort Douaumont wilden behouden, ze verder moesten oprukken. Fort Douaumont lag immers onder vuur van de Franse verdedigingswerken van Vaux, Tavannes en Souville. (zie kaart onder nr. 2).

Vaux was het kleinste van de forten rond Verdun, maar zijn ligging op de oostelijke kam vanwaar het de Duitse posities in de vlakte eronder kon overzien, maakte het tot één van de belangrijkste. Ontwapend in 1915 werd het bij het begin van het offensief opnieuw bewapend waardoor het de aanvallen van maart en mei kon weerstaan. In juni slaagden de Duitsers erin om het fort binnen te dringen waarbij zich zware gevechten ontwikkelden in de tunnels. Vijf dagen lang duurde de strijd in deze tunnels. Majoor Raynal die in het fort het bevel voerde, zond de laatst overblijvende postduif met het bericht dat ze het eind van hun krachten hadden bereikt. De postduif bereikte de citadel in Verdun maar er kwam geen antwoord. Ook de watervoorraad raakte uitgeput. Op het laatst begonnen de Franse soldaten het condenswater van de muren te likken en urine te drinken.   In de ochtend van 7 juni gaven de Fransen zich over en namen de Duitsers bezit van het fort na vier maanden strijd. Maar nu moest de aanval op Fort Souville nog worden ingezet.

Bron : Christina Holstein, Walking Verdun: A Guide to the Battlefield (Battleground),2009, Pen and Sword

Het fort kan bezocht worden. Zie http://www.tourisme-verdun.fr/fort-de-vaux.php

Van het kruispunt tot het museum

Het gebied tussen het kruispunt en het museum, vroeger het station van Fleury, was één van de meest betwiste op het slagveld van Verdun. Doorploegd door duizenden inslagen werd het een desolaat landschap waarin de manschappen probeerden te overleven tussen stukgeschoten kanonnen, dode paarden, ratten, munitie, uitrusting en rottend hout.

Bron : Christina Holstein, Walking Verdun: A Guide to the Battlefield (Battleground),2009, Pen and Sword

Mémorial de Verdun

Museum over de slag bij Verdun.

Meer info op : http://memorial-verdun.fr/

Fleury-devant-Douaumont

Fleury-devant-Douaumont is een voorbeeld van een zgn. “village détruit”, een dorp dat vernietigd werd door het offensief van 21 juni tot einde september 1916. Het dorp kon niet meer heropgebouwd worden. Vandaag is er een parcours uitgestippeld op het traject van de oude straten met evocatie van oude ambachten.

Er staat ook een gedenkteken voor de onderluitenant Herduin en Millant die op bevel van generaal Boyer gefusilleerd werden . Ervan overtuigd dat ze er tot het eind van hun mogelijkheden hadden stand gehouden, hadden ze zich teruggetrokken met de overlevenden van hun compagnie.

Bron : : Guides illustrés Michelin des Champs de batailles 1914-1918, Verdun, Argonne, Saint-Mihiel, Boulogne-Billancourt, 2014, p. 90

Kapel

Herinneringskapel toegewijd aan Onze-Lieve-Vrouw van Europa, symbool van de vrede en de verzoening.

Fort de Souville en monument Lion de Souville

Monument van de gewonde leeuw die het verste punt symboliseert van de opmars van de Duitsers richting Verdun.

Toen de Duitsers waren opgerukt tot Fort Vaux wilden ze verder doorstoten via de lijn Thiaumont-Souville. Eenmaal hier voorbij o.a. voorbij Fleury, zouden ze verder kunnen oprukken naar de binnenste ring. De belangrijkste hindernissen hiervoor vormden de forten van Souville, Thiaumont en Froideterre (zie 2)

Bron : Christina Holstein, Walking Verdun: A Guide to the Battlefield (Battleground),2009, Pen and Sword, (Kindle Locations 1295-1303).

Zoals op kaarten duidelijk wordt, is fort Souville de laatste hindernis vooraleer de heuvels beginnen af te dalen in de richting van Verdun. Volgend op de val van Douaumont werd het de laatste belangrijkste hindernis voor de Duitsers. Het belang van Souville nam nog toe na de val van Fort Vaux op 7 juni. Op 22 juni begon de Duitse infanterie aan te vallen. Thiaumont en Fleury kwamen in hun bezit maar fort Souville hield stand. Ter herinnering, op 1 juli begon de slag bij de Somme : oorspronkelijk gepland als de grote doorbraak voor de Geallieerden werd het nu meer dan dat : een Frans-Britse poging om de druk op Verdun te verlichten.

Op de 11de en 12de juli lanceerden de Duitsers een nieuwe aanval op het fort. Hun artillerie veroorzaakte ernstige schade aan het dak. Het kruispunt waar nu de leeuw staat kwam korte tijd in handen van de Duitsers, sommigen slaagden er zelfs in om tot op het dak van het fort door te dringen. Dit was de eerste maar enige keer dat ze de stad Verdun zagen liggen. Onder leiding van luitenant Dupuy slaagden de Fransen erin om de Duitsers te verdrijven. Hiermee vervloog alle hoop op een Duitse doorbraak naar Verdun.

Op het ogenblik van deze aanval gaf General von Falkenhayn bevel aan het Vijfde Leger om in het defensief te gaan. Heel wat geschut werd teruggetrokken om aan de Somme ingezet te worden.

Het fort of wat er van overblijft, kan niet bezocht worden.

Casemate Pamard

Genoemd naar hun uitvinder, waren deze versterkingen vlugger en met minder middelen te installeren dan de roterende geschutskoepels zoals bijv. op fort Douaumont.

Geschutskoepel

Deze koepel voor 155 mm geschut is vrij uniek. Oorspronkelijk bedoeld om op stoomkracht te werken werd in 1917 overgeschakeld op elektriciteit. Toen het geschut buiten gebruik was gesteld, werd de koepel nog gebruikt als commandopost.

Monument Maginot

Monument voor André Maginot, parlementslid, die zijn naam gaf aan de Maginot linie die tussen de twee wereldoorlogen werd gebouwd aan de oostelijke grens van Frankrijk. Maginot werd hier gewond op 9 november 1914.

Maison du Tourisme de Verdun

Voie Sacrée – Voie de la Libertée

Dit monument dateert van 1947 en verenigt het symbool van de Voie Sacrée, een helm van een soldaat uit de Eerste Wereldoorlog, met dat van de Voie de la Liberté, een hand met een brandende toorts, die staan langs de weg die het Amerikaanse legers volgde bij de bevrijding in de Tweede Wereldoorlog.

Over zekere afstand, tussen Verdun en Baleycourt, lopen beide routes samen.

Voie Sacreé : om hun bevoorrading te verzekeren moesten de Fransen de weg van Verdun naar Bar-le-Duc ten koste van alles openhouden. De naam is een verwijzing naar ‘via sacra’, de antieke benaming van de weg waarlangs de offerdieren in de oudheid naar het altaar werden gebracht

Meer info : http://www.voie-sacree.com

Monument à la Victoire 1914-1918

Een monumentale trap van 73 treden leidt naar een crypte waar allerlei documenten, foto’s e.d. te zien zijn.

Onderaardse citadel

De citadel dateert van de 17e eeuw en werd uitgebreid met onderaardse gangen op het einde van de 19de eeuw. In de citadel konden 2000 soldaten verblijven. Het was een ondergrondse stad met alle voorzieningen. In 1916 diende de citadel als basis vooraleer men naar het front trok. De soldaten kwamen er aan via de Voie Sacrée.

De citadel kan bezocht worden : een telegeleid treintje leidt de bezoekers door een evocatie van de slag bij Verdun.

Meer info op : http://www.citadelle-souterraine-verdun.fr