VERDUN – SAINT-MAURICE-SOUS-LES-COTES

De rode lijn geeft het wandeltraject weer. Klik op de rode markeringen voor toelichting over de locaties.
Alle toelichtingen kunnen ook in de tekst hieronder gelezen worden. Die tekst bevat bovendien illustraties.

42,5 km volledige route of 35 km via inkorting

Fort du Rozelier

Eind 1915 werd dit fort geleidelijk aan ontwapend. De munitie en het geschut werden naar het front gebracht. Tijdens de slag om Verdun werd het fort weinig of niet gebombardeerd.

Meer info op : http://fortiffsere.fr/verdun/index_fichiers/Page4545.htm

Tranchée de Calonne

De naam van deze weg laat vermoeden dat het gaat om een herinnering aan de Eerste Wereldoorlog. Niet is minder waar. Calonne, minister van financiën onder Lodewijk XVI liet de weg aanleggen naar zijn kasteel dat vernietigd werd tijdens de Franse Revolutie. Calonne hoopte dat de koning op bezoek zou komen in zijn residentie en liet daarom rozen planten langs de gehele route.

Tijdens de oorlog werd de Tranchée de Calonne de inzet van zware gevechten. Voor de Fransen was deze weg een belangrijke communicatieverbinding. In september 1914 vond de schrijver Alain-Fournier hier de dood (zie verder).

Saillant van St-Mihiel

Ter hoogte van St Mihiel vormde de frontlijn een diepe saillant tot net over de Maas.

Saillant St Mihiel

Bron : http://www.saintmaximin2008.fr/PAGESWEB/HISTOIRE/MILITAIRE/1GM/recit1GM/1914septnovWoevre.html

De Fransen was de Saillant van St-Mihiel een doorn in het oog : vanop de heuvels van de Côtes de Meuse hadden de Duitsers onneembare uitkijkposten voor hun artillerie waardoor ze het hele gebied onder vuur konden houden. Daarnaast hadden zij in St-Mihiel een belangrijke spoorwegverbinding in handen.

De twee belangrijkste veldslagen die om de saillant geleverd werden :

  • Eind 1914 vatten de Fransen het plan op om de heuvelrug bij Les Eparges aan te vallen. De aanval gebeurde in februari 1915 maar zonder veel succes
  • De Slag bij St-Mihiel in september 1918 werd ingezet door voornamelijk Amerikaanse troepen. Het was een deel van het Honderddagenoffensief aan het einde van de Eerste Wereldoorlog. Dit offensief was een gedeeltelijk succes; de Duitsers werden teruggeworpen maar zij konden zich weer ingraven. De Amerikanen konden niet doorbreken tot Metz.

Les Eparges : Frans militair kerkhof

Op 17 februari gingen op Les Eparges vier mijnen tegelijk de lucht in. De voorste Duitse linies werden alleen nog maar door lijken ingenomen. Ondanks het verrassingselement werden de Fransen toch weer teruggedrongen, tot zij uiteindelijk na vijf dagen en een duizendvoud aan doden alleen nog de westkant van de heuvelrug in handen hadden, die nergens het uitzicht over de Woëvre-laagvlakte bood waar het ten slotte allemaal om was begonnen. In maart werden daarom de aanvallen op de top hervat, maar opnieuw werd een winst van een paar honderd meter door tegenaanvallen ongedaan gemaakt. In april vond weer een bestorming van de top van Les Eparges plaats, ditmaal als onderdeel van wat later bekend werd als “het fiasco van de Woëvre”. Het leverde enkele tientallen meters terreinwinst op, maar helemaal in handen kregen de Fransen de heuvelrug nooit.

Bij deze aanvallen werd voortdurend gebruik gemaakt van mijnen, waardoor de heuvel getekend is door tal van mijntrechters.

Bron : C. en K. Brants, Velden van weleer : reisgids naar de Eerste Wereldoorlog, Antwerpen, 1993, p. 246-247

De mijnenoorlog duurde tot september 1917.

Slechts een gedeelte van de gesneuvelden die omkwamen bij de gevechten in Les Eparges liggen hier begraven nl. 2960. De Fransen verloren nagenoeg 50.000 soldaten bij Les Eparges waarvan 10.000 sneuvelden of verdwenen. De verliezen aan Duitse kant waren vergelijkbaar.

Les Eparges kaart

Bron : http://pages14-18.mesdiscussions.net/pages1418/Forum-Pages-d-Histoire-genie/bataille-woevre-generalites-sujet_242_1.htm

 Monument voor de genie

Dit monument is opgedragen aan de soldaten van de Franse genie die betrokken waren bij de mijnenoorlog. In totaal ontploften hier 46 verschillende Duitse en 32 Franse ladingen.

Monument du Coq

Mijntrechters

Vanaf hier tot aan Point X zijn de sporen van de mijnenoorlog goed zichtbaar in het landschap.

Point X

De heuvel van Les Eparges bevat een natuurlijk observatorium dat de vlakte van de Woëvre domineert. In 1914, na de slag bij de Marne, hadden de Duitsers zich hier ingegraven in een versterkte positie.

Inkorting van het traject

Het totaal aantal kilometers van dit traject is 42,5. Een inkorting zodat het traject beperkt wordt tot 35 km is mogelijk door op dit punt links naar beneden te gaan in de richting van het dorp Combres sous les Côtes. Net voorbij dit dorp kan met de GR de Pays de la Woëvre volgen tot vlak voor Saint Maurice sous les Côtes, het eindpunt van dit traject.

Monument voor Alain-Fournier

Alain-Fournier

Alain-Fournier is de auteur van Le Grand Meaulnes . Het boek verscheen in 1913, werd een klassieker en stond lange tijd op de lijst van verplichte lectuur in het onderwijs.

Alain-Fournier is in deze omgeving verdwenen. Door de onduidelijkheid over zijn precieze lot ontstond een intense zoektocht om zijn mysterieuze verdwijning te verklaren. Uiteindelijk werden zijn stoffelijke resten teruggevonden in 1991 in een graf waarin ook nog 20 andere soldaten lagen. Op die plaats in het Bois de Saint-Rémy, de zgn. Fosse d’Alain-Fournier, staat nu een glazen piramide.

Alain-Fournier was bij het begin van de oorlog reserveluitenant. Na zijn mobilisatie op 2 augustus 1914 nam hij deel aan meerdere gevechten in de omgeving van Verdun.

Bron : https://fr.wikipedia.org/wiki/Alain-Fournier

Door Alain Denizot en Jean Louis werd aan de hand van opgravingen, getuigenissen en verslagen in “L’enigme Alain-Fournier” volgende reconstructie gemaakt van de feiten die tot de dood van Alain-Fournier leidden.

Kaart monument

Rond de middag van de 22ste september 1914 wordt er volop slag geleverd aan de Olivette (zie kaart nr 1), ten noorden van het Bois de Saint-Rémy. De 22e en 23e compagnie worden ter verkenning gestuurd in de richting van de Tranchée de la Calonne de weg die dwars door het Bois de Saint-Rémy loopt. Alain-Fournier voert op dat ogenblik het bevel over de 23e compagnie. Rond 15 u bereikt Fournier de Tranchée de la Calonne. Een patrouille wordt op verkenning gestuurd en constateert de aanwezigheid van de Duitsers in het Bois Chanot.   De 23ste compagnie keert terug naar Vaux van waaruit ze ’s middags vertrokken zijn. De 22e compagnie onder leiding van Marien steekt de Tranchée de la Calonne over zonder eerst te verkennen en wordt daardoor verrast door de Duitsers. Bij het daaropvolgend gevecht zijn tal van verliezen te betreuren aan Franse kant. De 22e compagnie trekt zich terug achter de Tranchée de la Calonne en wacht daar op versterkingen. Om 15 u 30 komt een estafette aan in Vaux, Alain-Fournier en zijn compagnie vertrekken onder leiding van kapitein Boubée de Gramont ter versterking.

Om 16 u 30 steken beide compagniën de Calonne over ter hoogte van de Côte des Boeufs.

Alain-Fournier weg

De weg die Marien volgt met zijn compagnie is dezelfde die hij bij het begin van de middag nam en die tot veel verliezen leidde. Maar deze keer neemt kapitein Boubée de Grammont de leiding omdat de incompetentie van Marien eerder was gebleken. De verliezen indachtig gaan de soldaten zeer voorzichtig in de richting van de Duitse posities.

Alain-Fournier disparru

Wanneer ze uit het bos en in het veld komen wordt de 22e compagnie geconfronteerd met Duitse troepen rond een hulppost (op kaart aangeduid als 4). De Duitse groep omvat voornamelijk verplegend personeel dat gewapend is maar niet getraind om een infanteriegevecht aan te gaan. Bovendien zijn ze sterk verspreid opgesteld. De mannen van de 22e compagnie vernietigen de tegenstander, ook als wraak voor hun gedode en gewonde kameraden van enkele uren terug. Er is geen sprake van het maken van gevangenen. Les Sapins Godfrin (zie 5) en de omgeving van een Duitse ziekenwagen liggen bezaaid met dode soldaten.

Op dat ogenblik nadert de 23e compagnie onder leiding van Fournier de rand van het bos (op de kaart 6). Zijn compagnie begint ook te schieten en neemt nog een aantal Duitse verplegers gevangen. Fournier moet dan nog op zijn minst 200 meter stappen om de andere compagnie te vervoegen. Deze afstand overwinnen op moeilijk terrein, de soldaten achter elkaar in zgn. file indienne, met gevangenen en de angst voor het gevaar zorgen ervoor dat de 23e compagnie slechts op het eind van het gevecht aankomt bij de 22e in de Sapins Godfrin. Maar op dat ogenblik weerklinken reeds schoten uit zuid-oostelijke richting die de terugkeer naar de Calonne blokkeren. Tegenover hen, zuid oostelijk op ongeveer 90 meter, vuurt een Duitse patrouille van de 4e compagnie Nicolay. Wat overblijft van de 2 Franse compagnies – het aantal dat vlucht is omvangrijk – hergroepeert terwijl de officieren overleggen (5 op de kaart). Kapitein Boubée de Grammont beslist de hindernis te nemen met de bajonet op het geweer. Niet enkel de 4e compagnie van Nicolay, ook nog de 11e Duitse compagnie komt aan ter ondersteuning en neemt de Fransen van achter onder vuur. De kapitein wordt neergeschoten, Fournier chargeert naar links (zuid oostelijk op de kaart) in de richting van de compagnie Nicolay, Marien naar rechts (zuid westelijk). Fournier wordt neergeschoten, Marien en wat overblijft van de 2 compagnies, weet de Calonne te bereiken.

Egon Nicolay verklaart achteraf dat een gewonde Franse officier hem smeekte te schrijven naar een bloedverwante genaamd Perier in Parijs om haar te informeren dat hij zwaar gekwetst was. Terzelfdertijd zou de gewonde gezegd hebben dat hij een bloedverwant was van de voormalige president van de Franse Republiek Casimir-Perier.

Madame Simonne

De zgn. bloedverwante was Pauline Benda, beter bekend als Madame Simone, een actrice die in 1909 trouwde met Claude Casimir-Perier, zoon van de voormalige president. Van juni 1913 had zij een bijzonder hartstochtelijke relatie met de auteur, zo verklaarde zij in haar boek Sous de nouveaux soleils dat in 1957 verscheen bij Gallimard.

Alain-Fournier, onrechtstreeks herkend door Nicolay is vanaf dan vermist, samen met 20 soldaten. Sommigen beweren dat Alain-Fournier met anderen ter plaatse zou gefusilleerd zijn, maar daarvan bestaan geen sluitende bewijzen.

Bronnen :

Fosse d’Alain-Fournier

In de jaren tachtig probeerden onderzoekers tevergeefs om het lichaam van Alain-Fournier terug te vinden in de bossen van boven Saint-Remy-la-Calonne

In 1991 vond een team van onderzoekers een massagraf met eenentwintig skeletten. Historici bevestigden dat één daarvan, Alain-Fournier betrof.

Op deze plek staat nu een glazen piramide en een gedenkteken voor de 21 gesneuvelde soldaten.

Saint Maurice sous les Côtes

overnachtingsmogelijkheid (situatie 2015)

Advertenties